Sociale en cognitieve vermogens van koeien

Wilde koeien versus koeien in de industrie

Wereldwijd worden koeien ingezet om mensen te voorzien van vlees en melk. De omstandigheden waarin koeien in een meer natuurlijke omgeving leven, verschillen in grote mate van de omstandigheden waarin melk- en vleeskoeien leven. Koeien zijn prooidieren, wat ervoor zorgt dat ze snel bang zijn voor onbekende factoren. Ook zijn het kuddedieren waardoor ze zich in groep sterker voelen voor dreigingen van buitenaf. Wilde koeien leven in grote sociale groepen en op grote stukken onbewerkt land, omdat grazen hun belangrijkste dagactiviteit is. In de natuur zijn koeien zo’n zes uur per dag bezig met grazen en zo’n acht uur per dag met het herkauwen van dit gras. Ze liggen ook een groot deel van de dag, want ze slapen gemiddeld zeven uur per etmaal . Binnen de kudde bestaat er een hiërarchisch systeem. In de industrie leven ze daarentegen vaak in isolement en in kleine ruimtes waardoor ze geen natuurlijk gedrag kunnen vertonen. 

De psychologie van koeien

Koeien zijn intelligente, emotionele dieren die verschillende gedragingen kunnen vertonen. In Europa bestaat er een kwaliteitsmonitor voor het welzijn van industriedieren genaamd Welfare Quality Network. Deze monitor is gefinancierd door de Europese Commissie, om het welzijn van dieren in de industrie in kaart te kunnen brengen en te kunnen meten. Voor deze monitor werden twintig verschillende gedragingen geobserveerd bij koeien (in de industrie). Van positief naar negatief observeerden ze de volgende gedragingen: gelukkig, tevreden, positief bezig, vriendelijk, relaxed, kalm, actief, sociaal, speels, levendig, nieuwsgierig, ongemakkelijk, verveeld, onverschillig, bang, apathisch, gefrustreerd, geïrriteerd, gestrest en prikkelbaar. 

In 2017 werd een belangrijke studie gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Animal Behavior and Cognition: “the psychology of cows”. De auteurs merken op dat het gedrag van koeien in deze studies voornamelijk bestudeerd wordt in de context van hun nut als “product” en minder vaak in de context van wat hun natuurlijk gedrag is. Er is daarom relatief weinig aandacht gegaan naar het bestuderen van koeien hun intelligentie, persoonlijkheid en sociale aspecten. In het dagelijkse leven, maar ook in de wetenschappelijke literatuur, wordt vooral naar koeien gekeken vanuit hun economische waarde. Achter onze blik op de koe schuilt altijd de vraag: wat is hun waarde voor de mens?

De onderzoekers onderscheiden toch vier categorieën waarin de wetenschappelijke literatuur over het gedrag van koeien onderverdeeld kan worden: leren en cognitief vermogen, emoties, persoonlijkheid en de sociale complexiteit van koeien. 

a. Leren en cognitief vermogen

Het is belangrijk om te onthouden dat onderzoek naar het cognitief vermogen van koeien voornamelijk wordt uitgevoerd in een industriële setting. Toch blijkt ook uit deze onderzoeken dat koeien over een uitgebreid cognitief vermogen beschikken. Zo kunnen ze zeer snel verschillende taken aanleren en beschikken ze over een langetermijngeheugen. Koeien die in kuddes mogen leven, kunnen hun soortgenoten uit de kudde herkennen. Als kalveren en volwassen koeien slecht behandeld worden door bepaalde individuen, zullen ze angstreacties tegenover hen vertonen en zullen ze verzorgers opzoeken die hen wel goed behandelen. Dit geeft een indicatie van hun geheugen en hun complexe emoties. 

Koeien kan aangeleerd worden om eten te krijgen door op een paneel te drukken dat een poort opent. De koeien die een dergelijk probleem zelf leerden oplossen, en dus zelf de poort openden, kregen een hogere hartslag en begonnen meer te springen dan hongerige koeien voor wie de poort vanzelf open ging. We kunnen stellen dat koeien niet alleen kunnen leren, maar dat ze ook een emotionele reactie vertonen bij het oplossen van een probleem.

b. Emoties

Het idee dat andere niet-menselijke dieren basisemoties hebben is een algemeen aanvaard gegeven in de wetenschappelijke literatuur. Koeien ervaren een breed scala aan emoties en hebben complexe emotionele reacties. Ze laten hun emoties zien door middel van verschillende gedragingen, geluiden en fysiologische veranderingen. Eén manier waarop wetenschappers emotionele reacties bij koeien kunnen signaleren is door het percentage zichtbare oogwit bij koeien te meten. Een laag percentage kan wijzen op positieve emoties terwijl een hoger percentage gerelateerd kan worden aan agressie en frustratie. Koeien van wie het kalf werd afgenomen, vertoonden bijvoorbeeld meer oogwit naast andere duidelijke tekens van frustratie. Als het kalf opnieuw bij de moeder werd gezet, verkleinde het oogwitpercentage significant. Ook de stand van de oren kan de emoties van koeien tonen: meer hangende oren duiden op een relaxte staat bij de koe.

Koeien zijn speelse en sociale dieren. Ze spelen graag met ballen en andere objecten, of zoeken daar andere koeien voor op. Speelgedrag bij koeien is een reactie op de omstandigheden waarin ze leven. Hoe meer ruimte ze hebben en hoe vrijer ze zijn, des te meer speelgedrag geobserveerd werd. Ook melkkalveren die samen mogen wonen en meer melk kregen, vertoonden meer speelgedrag dan kalveren die dit niet kregen.

Jonge kalfjes zoeken actief het gezelschap van andere dieren op. Bovendien zorgt het sociaal wassen van soortgenoten voor meer gewichtstoename bij kalveren. Zelfs wanneer er een spiegel naast een geïsoleerde koe wordt geplaatst (om zo een soortgenoot na te bootsen), zorgt dit voor een lagere hartslag dan koeien die zonder spiegel worden gehouden. De hogere hartslag kan een indicatie zijn van stress.

We weten dat melkkoeien depressie en stress kunnen ervaren. Net zoals mensen, gaan ook kalfjes in de industrie pessimistischer oordelen in onzekere situaties. Er werd kalveren geleerd om naar een wit scherm te lopen voor een beloning en om weg te blijven van rode schermen. Vervolgens werd een roze scherm in hun buurt geplaatst. Zouden ze verwachten om eten te krijgen in een dergelijke, onzekere situatie? Optimistische kalveren zullen naar het roze scherm lopen. Echter, kalveren in de industrie die werden onthoornd en/of bij de moederkoe werden weggenomen, oordeelden pessimistischer en bleven vaker weg van de roze schermen. Dit laat duidelijk zien dat kalfjes gemoedstoestanden hebben, wat ook uit hun gedrag blijkt. Als ze bijvoorbeeld onthoornd zijn, gaan kalveren minder spelen.

c. Persoonlijkheid

Over de persoonlijkheidskenmerken van koeien is nog relatief weinig bekend. Wat we wel weten is dat koeien individueel verschillen op het vlak van durf, verlegenheid, sociaal gedrag en temperament. Het concept ‘persoonlijkheid’ veronderstelt individualiteit in koeien; misschien dat dit een verklaring is waarom onderzoek vanuit de industrie daar weinig interesse in toont. Het weinige onderzoek dat wel is gedaan, wijst er echter op dat koeien – net als andere dieren zoals varkens, honden, reptielen en vissen – over individuele persoonlijkheden beschikken. Uit verschillende studies blijkt dat gedrags- en reactiepatronen in individuele koeien consistent blijven over langere periodes en in verschillende situaties. Het melken van koeien leidt bijvoorbeeld tot verschillende stressreacties in individuen. Naast verschil in reacties is er ook bewijs dat individuele koeien verschillende voorkeuren vertonen. Zo lijken verschillende kalfjes hun eigen voorkeuren te hebben voor voedselsoorten. Als zij de keuze krijgen zullen ze consistente keuzes tussen verschillende voedselsoorten maken.

d. Sociale complexiteit

Koeien leven in kuddes, in deze kuddes heerst een hiërarchie met dieren die het voor het zeggen hebben en dieren die volgen. De leiders hebben bepaalde privileges, zo mogen zij als eerste grazen en wordt er op basis van leeftijd, gewicht en plaats bepaald welke koeien meer sociale wasjes ontvangen. Koeien kunnen ook leren van elkaar door middel van observatie. Koeien die nog nooit gegraasd hebben, beginnen bijvoorbeeld sneller te grazen als ze samen worden gezet met een groep die ervaring heeft met grazen.

Koeien en hun kalfjes hebben een diepe, emotionele band. Wanneer er bijvoorbeeld een onbekend voertuig op een kalf afkomt, zal de moederkoe zich tussen het voertuig en het kalf plaatsen om zo haar kalf te beschermen. Ze hebben, al vanaf vijf minuten na de geboorte, een sterke emotionele band met elkaar. Koeien ervaren stress, die zich uit in rusteloosheid, rondlopen, loeien, urineren en zoekend gedrag als hun kalf na de geboorte van hen wordt gescheiden. Zowel de kalfjes als de koeien ervaren nog meer stress als ze in een latere fase van elkaar gescheiden worden, vanaf zes uur tot vier dagen na de geboorte. Kalveren die langer contact mogen hebben met hun moeder worden later socialere en sociaal competentere volwassen koeien.

Hoi, ik pop-up voor de dieren. Help jij ons de dieren helpen?

Bite Back zet zich al vele jaren in voor alle dieren. Met krachtige campagnes, onderzoek en informatie inspireren we elk jaar vele mensen om ethische keuzes te maken vóór de dieren. Wij zijn echter volledig afhankelijk van donaties en lidgelden. Om onze doelen te bereiken hebben we dus jouw hulp nodig.

 

Ja, ik help mee de dieren te bevrijden

Nee, bedankt (ik ben al donateur/lid)